Nazım nedir?

Nazım, edebiyatta dizelerden oluşan vezinli ve kafiyeli anlatım şekline denir.

Kelime anlamı olarak nazım dizme, düzenleme, sıralama anlamına gelmektedir. Edebiyattaki anlamı ise iki anlatım yolundan biri: Duyguları, istekleri, uyum (ahenk) ve ritm sağlayan herhangi bir ölçüye göre sıralanmış sözlerle anlatma, gerekli ses benzeşmeleri katarak etkiyi çoğaltma yolu.

Düz yazımda değişmez ve vazgeçilmez ilke, mantık planına uygun düşen dil ve dilbilgisi kurallarını kullanmakken nazımda amaç en uyumlu, en etkili, en olgun ses yapısını bulmak olduğu için buna engel olan durumlarda dil kurallarının bozulmasına her zaman göz yumulur.

Nazma ahenk ve ritm kazandıran öğelere, yollara başvurma zorunluğu, anlamı, anlaşılmayı ikinci plana atabilir. Ses ve sözün birlikte çağrışım ve duygu kolaylıkları sağlayan yinelemelerle kullanımı nazıma bir de müzik etkisi katar. Bu yüzden en eski manzumeler hep ezgiyle birlikte doğmuştur, müzik eşliğinde okunur.

Yunanca lirik sözcüğü, lyra denilen çalgıyla seslendirilmiş şiirleri belirtir. Nazımda daha çok duyguların işlenmesi, onun amacına uygun bir tutumsa da nazımda düşünce yoktur anlamına gelmez. Öncelikle duygusal bir coşku yaratmayı amaç edinen nazım; düşüncelerin de en kolay iletilen, genellikle çoğunlukça hemen anlaşılabilen bölümünü yeğler.

Akılda kalıcı, ezberlemeyi kolaylaştıran, unutmayı zorlaştıran çağrışım ilkelerine dayanır. Nazmın en küçük birim dize (mısra), bu bakımdan bir anlam birliği değil bir ses ve uyum bütünlüğüdür. Hiçbir ölçüye uymaz görünse de yaratıcısının bulduğu ve vazgeçemediği özgün bir yapıdadır. Bir dizeden fazla satır kümelenişlerine bent (bend) denir.

Serbest nazım nedir?

Serbest nazım, serbest şiir, özgür koşuk adlarıyla nitelenen ve şiirden ölçü, uyak gibi bağları atan bir şiir şeklidir. Bu akımın başlatıcısı Nazım Hikmet'tir. Ondan önce de bu yolda denemeler yapılmış, özellikle Tevfik Fikret serbest müstezatı alabildiğine geliştirerek şiiri düz yazıya yaklaştırmış, Ahmet Haşim dizeyi kırarak serbest söyleyişe ulaşmak istemiştir; ama böylesi denemeler aruz kalıplarıyla oynayarak gerçekleştirilmiştir.

Başlangıçta Milli edebiyat akımı etkisinde heceyle şiirler yazan Nazım Hikmet ise Anadolu'ya gidişiyle başlayan ve Moskova'daki öğrenim yıllarında ilkeleri belirginleşen yeni bir şiir anlayışıyla; ölçüsüzlüğü (vezinsizliği) düşünemeyen Türk şiirini kökten değiştirmiştir.Moskova'dayken tanıdığı fütürizm akımlarından etkilenerek yazdığı şiirlerinde ölçüyü atmakla birlikte uyağı boşlamaz; fakat bu, alışılmışın dışında, Divan şiirinin birikimlerinden yararlanan yeni bir uyak anlayışıdır.

Yeni şiirleri, bu nedenle en çok yapıları açısından yankı uyandırmıştır. 1940'lara gelindiğinde, biçim açısından serbest şiire, sıcak bakılmaya başlanmıştır. Ahmet Muhip Dıranas, Cahit Sıtkı Tarancı, Cahit Külebi gibi değişik çizgilerdeki şairler de serbest şiirler yazmaktadır. Orhan Veli Kanık, Oktay Rıfat, Melih Cevdet Anday'ın başlattığı Garip akımı ise ölçü anlayışını kökünden yıkar.

“Nazım biçimi” ile “nazım türü” kavramları karıştırılmamalıdır. Nazım biçimi, şiirin biçimsel özellikleriyle (nazım birimi, uyak düzeni, ölçü) ilgilidir. Nazım türü ise şiirin konusu (içeriği) ile ilgilidir. Sözgelimi, Halk şiirindeki “koşma” bir nazım biçimidir; ama “güzelleme” nazım biçimi değildir, nazım türüdür. “Güzelleme” sadece güzellik konusunu işler, “koşma” ise birden çok konuyu işler. Güzellemeler, koşma biçiminde de semai biçiminde de olabilir.

Divan şiirinde “kaside” bir nazım biçimi, “mersiye” ise bir nazım türüdür. Mersiye, yalnızca ölüm acısını işleyen şiir olduğu halde, kasidenin konuları geneldir. Mersiyeler kaside biçimiyle de terkib-i bent biçimiyle de yazılabilir. Yani bir nazım türünün mutlaka belli bir nazım biçimiyle yazılması gerekmez; ancak bazı türler için bazı biçimler daha uygun düşebilir.

Halk şiiri nazım biçimleri: Mani, türkü, koşma, semai, destan, varsağı.

Halk şiiri nazım türleri: Ninni, ağıt, güzelleme, koçaklama, taşlama, ilahi, nefes, deme, nutuk, devriye, şathiye.

Divan şiiri nazım biçimleri: Dize, beyit, gazel, kaside, kıta, müstezat, mesnevi, rubai, tuyug, şarkı, murabba, muhammes.

Divan şiiri nazım türleri: Tevhit, münacaat, naat, mersiye, methiye, hicviye.

Sözlükte "nazım" ne demek?

1. Düzenleyen, düzene koyan, tertip eden.
2. Koşuk yazan kimse.

Nazım kelimesinin ingilizcesi

[Nazim] n. Nazi, hitlerite
n. coquetry, coyness, affectation, coquettishness
n. verse, poetry
Köken: Arapça